NGO-subsidies BHOS 2020: toezicht dat er niet is
Het ministerie van BHOS verstrekte in 2020 ruim €1,4 miljard aan maatschappelijke organisaties. Uit analyse van het jaarverslag, de malversatiebijlage en Woo-correspondentie blijkt dat tekortkomingen in subsidieverplichtingen structureel onzichtbaar blijven.
Kernbevindingen
Geen centraal overzicht
Het ministerie houdt geen overkoepelende registratie bij van NGO's die hun subsidieverplichtingen niet nakomen. Tekortkomingen worden beschreven als zaken die "intern geregeld" worden.
Alleen fraude is zichtbaar
Uitsluitend bewezen malversaties worden gerapporteerd in het BHOS-jaarverslag. De veel bredere categorie tekortkomingen — te late rapportages, ontbrekende accountantsverklaringen, niet-behaalde doelstellingen — blijft volledig buiten beeld.
Rekenkamer kritisch
De Algemene Rekenkamer heeft meerdere jaren op rij tekortkomingen geconstateerd in het toezicht op de naleving van subsidieverplichtingen bij BHOS. Dit patroon herhaalt zich structureel.
Informele afhandeling
Uit Woo-correspondentie blijkt dat het ministerie het verzoek om documenten informeel probeerde af te leiden naar een "specificeringsgesprek", zonder wettelijke grondslag voor opschorting van de beslistermijn.
De cijfers
Totaal aan NGO-subsidies via BHOS in 2020
Centrale registraties van tekortkomingen
Achtereenvolgende jaren met Rekenkamer-kritiek op BHOS-toezicht
Wat we weten
De malversatiebijlage: het topje van de ijsberg
Het BHOS-jaarverslag 2020 (Kamerstuk 35830-XVII, nr. 1) bevat een malversatiebijlage waarin uitsluitend bewezen fraude wordt vermeld — gevallen waarbij een boete is opgelegd. Deze bijlage geeft geen inzicht in de veel grotere categorie van tekortkomingen: subsidieontvangers die te laat rapporteren, onvolledige verantwoording indienen, doelstellingen niet halen, of waarbij onzekerheden in de besteding zijn vastgesteld.
Geen centraal overzicht
In reactie op het Woo-verzoek bevestigde het ministerie dat er geen overkoepelende overzichten worden bijgehouden van tekortkomingen in lopende subsidies. Het ministerie stelde dat tekortkomingen "vaak kunnen worden opgelost met een regeling" en "gedurende de looptijd kunnen worden bijgetrokken."
"Er worden geen overkoepelende overzichten bijgehouden van de redenen van tekortkomingen in lopende subsidiebeschikkingen en bijdrageovereenkomsten die in individuele dossiers spelen."
— Ministerie van Buitenlandse Zaken, 9 maart 2026
Wat dit betekent
In de praktijk betekent dit dat het parlement, de Rekenkamer en het publiek niet kunnen controleren hoeveel subsidieontvangers hun verplichtingen niet nakomen, welke maatregelen worden genomen, en of terugvordering plaatsvindt. Het ministerie besteedt miljarden aan publiek geld, maar het toezicht op de naleving van de voorwaarden is niet systematisch gedocumenteerd.
Bronnen & documenten
Volledige correspondentie en tijdlijn van het Woo-verzoek aan het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Rijksjaarverslag 2020 — XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, inclusief malversatiebijlage.
De Algemene Rekenkamer heeft meerdere jaren tekortkomingen geconstateerd in het subsidietoezicht bij BHOS.
Help dit onderzoek mogelijk maken
Onafhankelijk onderzoek naar overheidssubsidies is alleen mogelijk met steun van betrokken burgers. Draag bij aan transparantie.
Steun ons onderzoek